SENDİKALAR KANUNU (1)
Kanun Numarası : 2821
Kabul Tarihi : 5/5/1983
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih:7/5/1983
Sayı:18040
Yayımlandığı Düstur : Tertip:
5 Cilt: 22 Sayfa: 316
BİRİNCİ KISIM
AMAÇ VE TANIMLAR
AMAÇ:
Madde 1 - Bu Kanunun amacı, çalışma
ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerin korunması ve geliştirilmesi
için işçiler ve işverenler tarafından meydana getirilen sendikalar ile
konfederasyonların kuruluşu, teşkilatı, faaliyeti ve denetlenmesi esaslarını
düzenlemektir.
TANIMLAR:
Madde 2 - İşçi: Hizmet akdine dayanarak çalışanlara
denilir.
Bu Kanun bakımından araç sahibi hariç nakliye mukavelesine göre esas itibariyle
bedeni hizmet arzı suretiyle çalışmayı veya neşir mukavelesine göre eserini
naşire terketmeyi meslek edinmiş bulunanlar ve adi şirket mukavalesine göre
ortaklık payı olarak esas itibariyle fiziki veya fikri emek arzı suretiyle - bu
mukavelenin aynı durumdaki herkese fiilen açık olması kaydıyla - bir işyerinde
çalışanlar da işçi sayılırlar.
Hizmet
akdine dayanarak çalışan bir kimsenin T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi olması
işçi sayılmasına engel teşkil etmez.
İşveren: İşçi sayılan kimseleri çalıştıran
gerçek veya tüzelkişiye ve tüzelkişiliği olmayan kamu kuruluşlarına denilir.
Bir adi
şirkette fiziki veya fikri emek arzı suretiyle ortak olanların dışındaki
ortaklar da bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/1 md.) İşveren vekili: İşveren sayılan gerçek ve tüzelkişiler
ve tüzelkişiliği olmayan kamu kuruluşları adına işletmenin bütününü sevk ve
idareye yetkili olanlara denilir.
İşveren
vekilleri bu Kanun bakımından işveren sayılırlar.
İşyeri: İşin yapıldığı yere denilir.
İşin
niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerlerle, dinlenme, çocuk
emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya mesleki eğitim
yerleri ve avlu gibi sair eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma
ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve
geliştirmek için meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip kuruluşlara denilir.
Konfederasyon: Değişik işkollarında en az beş
sendikanın bir araya gelmesi suretiyle meydana getirdikleri tüzelkişiliğe sahip
üst kuruluşlara denilir.
BİRİNCİ BÖLÜM
KURULUŞ ESASLARI
İŞÇİ VE İŞVEREN SENDİKALARI:
Madde 3 - İşçi sendikaları, işkolu esasına göre
bir işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette bulunmak amacı ile bu işkolundaki
işyerlerinde çalışan işçiler tarafından kurulur.
İşveren
sendikaları, işkolu esasına göre bir işkolunda ve Türkiye çapında faaliyette
bulunmak amacı ile bu işkolundaki işverenler tarafından kurulur. Kamu işveren
sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işverenleri tarafından kurulması ve aynı
işkolunda faaliyette bulunması şartı aranmaz.
Bir
işkolunda birden fazla sendika kurulabilir. Meslek veya işyeri esasına göre işçi
sendikası kurulamaz.
Sendikalar,
tüzüklerinde belirtmek şartıyla ve genel kurul kararıyla şube açabilirler.
İŞKOLUNUN BELİRLENMESİ:
Madde 4 - Bir işyerinin
girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit ile ilgili kararını Resmi Gazete 'de
yay ımlar. Kararın yayımını müteakip bu tespite karşı ilgililer iş davalarına
bakmakla görevli mahalli mahkemede onbeş gün içinde dava açabilirler. Mahkeme
iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz edilmesi halinde Yargıtay
uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.
KURUCULARDA ARANACAK NİTELİKLER:
Madde 5 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/1 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/2 md) Sendika
kurucusu olabilmek için;
Türk vatandaşı, medeni hakları kullanmaya ehil ve sendikaların kurulacağı
işkolunda fiilen çalışır olmak; kamu hizmetlerinden mahrum edilmemiş bulunmak;
Türkçe okuryazar olmak; zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, dolandırıcılık,
hırsızlık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı
suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçlarından
biriyle veya herhangi bir suçtan dolayı ağır hapis veya taksirli suçlar hariç
toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymemiş bulunmak; Türk Ceza
Kanununun ikinci kitabının birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların
işlenmesini aleni olarak tahrik etme suçlarından veya Türk Ceza Kanununun 312
nci maddesinin ikinci fıkrasında yazılı halkı; sınıf, ırk, din, mezhep veya
bölge farklılığı gözeterek kin veya düşmanlığa açıkça tahrik etme suçlarından
veya Türk Ceza Kanununun 536 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü
fıkralarında yazılı eylemlerle aynı Kanunun 537 nci maddesinin birinci, ikinci,
üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarında yazılı eylemleri siyasi ve ideolojik
amaçlarla işlemekten mahkum olmamak şarttır.
İşveren
sendikasının kurucusunun tüzelkişi olması halinde tüzelkişiyi temsil eden gerçek
kişide de işkolunda fiilen çalışma şartı hariç yukarıdaki bütün şartlar aranır.
KURULUŞTA UYULACAK USUL:
Madde 6 - Sendika ve
konfederasyonlar önceden izin almaksızın kurulabilir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/2. md.) Sendika kurucuları, sendika merkezinin
bulunacağı ilin valiliğine makbuz karşılığında, dilekçelerine ekli olarak
sendika tüzüğünü, kurucuların nüfus cüzdanlarının suretlerini, ikametgah
belgelerini, meslek ve sanat özgeçmişlerini, sendikanın kurulacağı işkolunda
fiilen çalışır olduklarını kanıtlayan belgeler ile sabıka kayıtlarını, ilk genel
kurula kadar kuruluşu sevk ve idare edecekler ile bunların eşleri ve velayetleri
altında çocuklarına ait noterden tasdikli mal bildirimlerini vermek
zorundadırlar.
Konfederasyon kurucuları, konfederasyon tüzüğü ile kurucu sendikaların
konfederasyon kurulmasına ilişkin genel kurul kararlarını ve ilk genel kurula
kadar sevk ve idare edeceklerin kimliklerini merkezinin bulunacağı ilin -
valiliğine makbuz karşılığında vermek zorundadırlar. Konfederasyonu ilk genel
kurula kadar sevk ve idare edecekler, üye sendikaların zorunlu organlarına
seçilmemişlerse, sendika kurucuları için istenen diğer belgeleri de eklemek
zorundadırlar.
Yukarıdaki
fıkralarda belirtilen belgeler ve tüzüklerin ilgili valiliğe tevdii ile birlikte
sendika veya konfederasyon tüzelkişilik kazanır.
Vali, tüzük
ve belgelerin birer örneğini derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve
Maliye bakanlıkları ile ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge
müdürlüğüne gönderir.
Belgelerin
şekli ile başvuru usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik, İçişleri ve
Maliye bakanlıklarınca müştereken çıkartılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Sendika ve konfederasyonların tüzükleri Anayasada belirlenen Cumhuriyetin
niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı olamaz.
Tüzük ve bu
maddede sayılan belgeler ile içerdikleri bilgilerin kanuna aykırılığının tespiti
veya bu Kanunda öngörülen kuruluş şartlarının gerçekleşmediğinin anlaşılması
halinde, vali veya ilgili bakanlıkların her biri sendika veya konfederasyonun
faaliyetinin durdurulması veya kapatılması için iş davalarına bakmakla görevli
mahalli mahkemeye başvurur.
Tüzükte suç
teşkil eden hususların tespit halinde durum gereği için Cumhuriyet savcılığına
ayrıca bildirilir.
SENDİKA VEYA KONFEDERASYONUN TÜZÜĞÜ:
Madde 7 - Sendika ve
konfederasyonların tüzüklerinde aşağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur.
1. Sendika
veya konfederasyonun adı, merkezi ve adresi,
2. Sendika
veya konfederasyonun amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürülecek
çalışma konuları ve çalışma
biçimleri,
3.
Sendikanın faaliyet göstereceği işkolu,
4. Sendika
kurucularının ad ve soyadları, meslek veya sanatları ve ikametgahları;
konfederasyonu kuran sendikaların
işkolları
ile ad ve adresleri,
5. Sendika
veya konfederasyona üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılmanın şart ve şekilleri,
6. Sendika
veya konfederasyon genel kurulunun kuruluş şekli ve toplanma zamanı,
7. Genel
kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve yeter sayıları,
8. Sendika
veya konfederasyon yöneticilerinde aranacak nitelikler,
9.
Sendikanın veya konfederasyonun organlarına üyelerin ne suretle seçileceği, asıl
ve yedek üye sayısı, görev ve
yetkileri,
10. Sendika
şubelerinin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri, genel kurullarının
toplantılarına ve kararlarına ilişkin usul ve
esaslar ile
sendika genel kurulunda şubelerin nasıl temsil edileceği,
11. Üye
aidatlarının tespit şekil ve usulü,
12.
Sendikanın veya konfederasyonun iç denetim usulleri,
13.
Harcamaların nasıl yapılacağı, yetkilerin nasıl verileceği ve yetki sınırları,
14. Tüzüğün
ne şekilde değiştirileceği,
15. Sendika
veya konfederasyonun feshi halinde mallarının tasfiye şekli,
16. Sendika
veya konfederasyonun organlarının oluşumuna kadar kuruluşun işlerini yürütmeye
ve temsile yetkili geçici
yönetim
kurulu üyelerinin ad ve soyadları ile ikametgahları.
TÜZEL KİŞİLİĞİN KAZANILMASINDAN SONRA YAPILACAK İŞLEMLER:
Madde 8 - Sendika veya
konfederasyonun tüzelkişilik kazanmasından sonra kurucular, tüzüğü ve ilk genel
kurul toplantısına kadar sendika veya konfederasyonu sevk ve idare ile görevli
kişilerin ad ve soyadlarını, meslek ve sanatlarını ve ikametgahlarını Ankara,
İstanbul ve İzmir 'de yayımlanan ve ülke çapında dağıtılan günlük birer gazetede
onbeş gün içinde ilan ederler. Kurucular, gazete ilanını, sadece sendika veya
konfederasyonun adına ve merkezine inhisar ettirebilirler. Bu takdirde, sözü
geçen belgelerin birer örneği aynı süre içinde o ilin valiliğinin ve Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğünün ilan tabelasında bir ay süre ile
asılır ve basılmış nüshaları, masrafı karşılığında, ilgililere dağıtılır. Bu
dağıtım vergi, resim ve harca tabi değildir.
Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlükleri, sendika veya konfederasyonlar için
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilecek esaslar çerçevesinde
birer sicil tutarlar. Bu sicillerin birer örneği Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığına gönderilir.
İKİNCİ BÖLÜM
ORGANLAR
ORTAK HÜKÜMLER:
Madde 9 - Sendikaların,
sendikaların şubelerinin ve konfederasyonların zorunlu organları; genel kurul,
yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kuruludur.
Sendika ve
konfederasyonlar ihtiyaca göre başka organlar da kurabilirler. Ancak bu
organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez.
Genel kurul
dışındaki zorunlu organlara seçilen asıl üye sayısı kadar yedek üye seçilir.
Genel kurul
tarafından seçilen organların üyelerinin ad ve soyadları, meslek ve sanatları,
ikametgahları ile tüzük değişiklikleri ve tüzüğe göre şubelerin açılması,
sendikanın ve şubesinin bulunduğu illerin valilikleri ile Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüklerine onbeş gün içinde gönderilir ve 8 inci
maddeye göre ilan edilir. Ancak şube genel kurulu tarafından yapılan seçim
sonuçları, şubenin bulunduğu mahalde ilan edilir.
(Beş ve altıncı fıkralar mülga: 04/04/1995/15 md.) Bu Kanunun
uygulamasında yönetim ve denetim kurulu üyeleri yönetici sıfatını taşırlar.
Genel kurul
dışındaki organlara seçilenlerin 5 inci maddede sayılan suçlardan biri ile
mahkum olmaları halinde görevleri kendiliğinden sona erer.
(Ek fıkra: 25/05/1988 - 3449/3 md.)İşveren sendikalarında
üyelerin genel kurulda ve diğer zorunlu organlarda kaç kişi ile temsil
edilebilecekleri tüzüklerinde belirtilir.
GENEL KURULLARIN OLUŞMASI:
Madde 10 - İşçi sendika
şubesi genel kurulu, üyelerden oluşur.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/3 md.) İşçi Sendikası şubesinin faaliyet
sahasındaki işyerlerinde çalışan sendikalı işçi sayısı beşyüzü aştığı takdirde
şube genel kurulu delege esasına göre yapılır. Genel kurula katılacak delegeler,
üyeler tarafından serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre ve
sendika tüzüğündeki hükümlere göre seçilir. Şube genel kuruluna katılacak delege
sayısı yüzden az ikiyüzelliden çok olmamak üzere sendika tüzüğünde belirlenir.
İşçi
sendikası genel kurulu, üyelerden, üye sayısı bini aştığı takdirde delegelerden
oluşur. Şubesi bulunan sendikalarda delegeler şube genel kurullarınca, şubeleri
bulunmayan sendikalarda delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca seçilir.
Sendika genel kurulunun delege sayısı ikiyüzden az beşyüzden çok olmamak üzere
tüzüğünde belirlenir.
İşveren
sendikası genel kurulu üyelerden, üyenin tüzelkişi olması halinde
temsilcisinden, üye ve temsilci sayısı bini aştığı takdirde delegelerden oluşur.
Delegeler ikinci fıkradaki usul uyarınca üye ve temsilcilerce kendi aralarından
seçilir. Sendika genel kurulunun delege sayısı beşyüzden çok olmamak üzere
tüzüğünde belirlenir.
İşçi ve
işveren konfederasyonu genel kurulu, üye sendikalarca seçilen en çok beşyüz
delegeden oluşur. Üye sendikaların genel kurulda kaç delegeyle temsil edileceği
konfederasyon tüzüğünde belirlenir.
Konfederasyon, sendika ve sendika şubesi yönetim ve denetleme kurulu üyeleri bu
sıfatla kendi genel kurullarına delege olarak katılırlar.
Delege
sıfatı, müteakip olağan genel kurul için yapılacak delege seçimi tarihine kadar
devam eder.
Sendika
tüzüklerine delege seçilebilmeyi engelleyici hükümler konamaz.
GENEL KURULLARIN GÖREVLERİ:
Madde 11 - Genel kurulların
başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1.
Organların seçimi,
2. Tüzük
değişikliği,
3. Yönetim
ve denetleme kurulları raporlarının görüşülmesi,
4. Yönetim
ve denetleme kurulunun ibrası,
5. Yönetim
kurulunca hazırlanan bütçenin görüşülüp aynen veya değiştirilerek kabulü,
6. Gerekli
taşınmaz malların satın alınması veya mevcut taşınmaz malların satılması
hususunda yönetim kuruluna yetki verilmesi,
7.
Konfederasyonlara üye olma veya üyelikten çekilme,
8. (Değişik
bent: 25/05/1988 - 3449/4. md.) Şube açma veya bu konuda yönetim kuruluna yetki
verme, şubeleri birleştirme veya kapatma,
9. Aynı
türden olmak şartıyla bir başka sendika veya konfederasyonla birleşme ve
katılma,
10. Sendika
ve konfederasyonun uluslararası işçi veya işveren kuruluşlarına üye olması veya
üyelikten çekilmesi,
11.
Feshetme,
12.
Mevzuatta veya tüzüklerinde genel kurulca yapılması belirtilen diğer işlemlerin
yerine getirilmesi, başka bir organa bırakılmamış konuların karara bağlanması.
13. (Ek
bent: 04/04/1995 - 4101/4 md.) Delege seçiminde uyulacak esasların, kanuna
aykırı olmamak üzere düzenlenmesi.
Şube genel
kurulları sadece yukarıdaki 1, 3, 4 ve 12 nci bendlerde belirtilen görevleri
yerine getirirler. Şube genel kurullarının mali ibra yetkisi yoktur.
GENEL KURULLARIN TOPLANTI ZAMANI:
Madde 12 - Sendika veya
konfederasyonun ilk genel kurulu, tüzelkişilik kazanmasından başlayarak altı ay
içinde yapılır.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/5 md.) Olağan genel kurul dört yılda bir
toplanır.
Tüzüklerde
daha kısa bir sürede toplanma öngörülebilir.
Olağan
genel kurul üç yılda bir toplanır. Tüzükler de daha kısa bir sürede toplanma
öngörülebilir.
İki genel
kurul toplantısı arasındaki döneme ait faaliyet ve hesap raporu ile denetleme
kurulu veya denetçi raporunun ve gelecek döneme ait bütçe teklifinin, genel
kurula katılacaklara toplantı tarihinden onbeş gün önce gönderilmesi zorunludur.
Olağanüstü
genel kurul, yönetim kurulu veya denetleme kurulunun gerekli gördüğü hallerde
yahut genel kurul üye veya delegelerinin beşte birinin yazılı isteği üzerine
toplanır.
Genel
kurula çağrı yönetim kurulu tarafından yapılır.
GENEL KURUL TOPLANTI VE KARAR NİSABI:
Madde 13 - Toplantı nisabı
üye veya delege tamsayısının salt çoğunluğudur. Tüzükte daha yüksek bir nisap
tespit edilebilir. İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa ikinci toplantı en çok
onbeş gün sonraya bırakılır. Bu toplantıya katılanların sayısı, üye veya delege
tamsayısınn üçte birinden az olamaz.
Delegelerle
toplanan genel kurullarda delege olmayanlar, üyelerle toplanan genel kurullarda
ise üye olmayanlar nisapta nazara alınmazlar ve oy kullanamazlar.
Delegelerin
veya üyelerin genel kurula katılmaları ve oy kullanmaları engellenemez.
Karar
nisabı toplantıya katılan üye veya delege sayısının salt çoğunluğudur. Ancak bu
sayı üye veya delege tamsayısının dörte birinden az olamaz.
Genel kurul
tutanakları başkanlık divanınca kanuna uygun bir şekilde tutulur ve imzalanır.
SEÇİMLERDE UYULACAK ESASLAR:
Madde 14 - Genel kurulların
toplanması ve yürütülmesini gözetmek üzere valinin görevlendireceği hükümet
komiserinin genel kurulun başlayacağı gün ve saatte genel kurulun yapılacağı
mahalde bulundurulması zorunludur. Bulunmaması halinde, genel kurulun
çalışmalarına komiser olmadan da başlanabilir ve durum derhal valiliğe
bildirilir.
Genel kurullarda zorunlu organlara delege veya üye seçimleri yargı gözetimi
altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre aşağıdaki
şekilde yapılır.
(Değişik fıkra: 28/08/1983 - 2882/2 md.) Seçim yapılacak genel kurul
toplantılarından enaz onbeş gün önce genel kurula katılacak üye veya delegeleri
belirleyen listeler ile toplantının gündemi, yeri, günü, saati ve çoğunluk
olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir
yazı ile birlikte, iki nüsha olarak o yer seçim kurulu başkanı olan hakime ve
mahalli mülki amire tevdi edilir. O yerde birden fazla seçim kurulu varsa,
görevli seçim kurulunu il seçim kurulu tespit eder. Toplantı tarihleri gündemde
yer alan diğer konular göz önünde bulundurularak, görüşmelerin bir Cumartesi
günü akşamına kadar sonuçlanmasını ve seçimlerin ertesi gün olan Pazar gününün
dokuz - onyedi saatleri arasında yapılmasını sağlayacak şekilde düzenlenmesi
zorunludur. Şube genel kurullarında görüşmeler ve seçimler, yukarıdaki günlerden
birisi içinde de tamamlanabilir.
Hakim gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de getirtip incelemek suretiyle
varsa noksanları tamamlattıktan sonra seçime katılacak üye veya delegeleri
belirleyen liste ile yukarıdaki fıkrada belirtilen diğer hususları onaylar.
Onaylanan liste ile toplantıya ilişkin diğer hususlar genel kurulun toplantı
tarihinden yedi gün önce sendika şubesi, sendika veya konfederasyon binasında
asılmak suretiyle ilan edilir. İlan süresi üç gündür.
İlan süresi içinde listeye yapılacak itirazlar hakim tarafından incelenir ve en
geç iki gün içinde kesin olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen listeler
ile toplantıya ilişkin diğer hususlar hakim tarafından onaylanarak ilgili
sendika şubesi, sendika veya konfederasyona gönderilir.
Hakim, bir başkan ve iki üyeden oluşan seçim sandık kurulu oluşturur. Sandık
kurulu başkanı en az on yıllık hizmeti bulunan Devlet memurları, diğer üyeleri
ise aday olmayan üye veya delegeler arasından seçilir. Ayrıca, aynı şekilde bir
yedek başkan ve iki yedek üye de belirlenir.
Seçim sandık kurulu, seçimlerin kanunun ve sendika veya konfederasyon tüzüğünün
öngördüğü esaslara göre yürütülmesi, yönetimi ve oyların tasnifi ile görevli
olup, bu görevleri seçim ve tasnif işlemleri bitinceye kadar aralıksız olarak
devam eder.
Genel kurullarca yapılacak seçimlerde aday olanların listeleri birlikte veya
organlara göre ayrı ayrı olmak üzere başkanlık divanınca yeteri kadar
düzenlenerek ilgili seçim kurulu başkanına mühürlenmek üzere verilir.
Listede adı yazılı bulunmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin nüfus
hüviyet cüzdanı ve resimli üyelik veya delegelik kimlik kartı ile ispat
edilmesinden ve listedeki isminin karşısındaki yerin imzalanmasından sonra
kullanılır. Oylar, oy verme sırasında sandık kurulu başkanı tarafından verilen,
adayları gösterir seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş listedeki isimlerin
işaretlenmesi suretiyle kullanılır. Seçilecek organı oluşturan üye sayısından
fazla adayın işaretlendiği oy pusulaları ile diğer kağıtlara yazılan oylar
geçersiz sayılır.
Seçim süresinin sonunda seçim sonuçları tutanakla tespit edilip, seçim sandık
kurulu başkan ve üyeleri tarafından imzalanır. Tutanakların bir örneği seçim
yerinde asılmak suretiyle ilan edilir. Kullanılan oylar ve diğer belgeler
tutanağın bir örneği ile birlikte üç ay süre ile saklanmak üzere seçim kurulu
başkanlığına verilir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/5. md.) Seçimin devamı sırasında yapılan
işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçim
sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin
olarak karara bağlanır. İtiraz süresinin geçmesi ve itirazların karara
bağlanmasından hemen sonra hakim, yukarıdaki hükümlere göre kesin sonuçları ilan
eder ve ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona bildirir. Ancak,
ilgililerin bu Kanunun 52 nci maddesine göre başvuru hakkı saklıdır.
Seçim kurulu başkanı ve seçim sandık kurulu başkanı ile üyelerine, “Seçimlerin
Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakk ında Kanun ” da belirtilen esaslara
göre ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyonca ücret ödenir.
Seçimler sırasında sandık kurulu başkanı ve üyelerine karşı işlenen suçlar,
Devlet memurlarına karşı işlenmiş gibi cezalandırılır.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/5. md.) İşçi sendikası ve konfederasyonların
genel kurul dışındaki zorunlu organlarına seçilebilmek için 5 inci maddede
aranan şartlara ilaveten en az on yıl bilfiil çalışmış olmak, şube zorunlu
organlarına seçilebilmek için ise 5 inci maddede aranan şartları haiz olmak
gerekir. Çalışma sürelerinin tespitinde Sosyal Güvenlik Kurumlarındaki kayıtlara
göre prim ödenen günlerin toplamı esas alınır. On yıl bilfiil çalışmış olmanın
hesabında yurt dışında işçi olarak çalışılan sürenin en çok beş yılı nazara
alınır.
Onaltı yaşını doldurmamış olan üyeler genel kurullarda oy kullanamazlar ve
delege olamazlar.
YÖNETİM KURULLARININ OLUŞMASI:
Madde 15 - Sendika ve sendika şubeleri yönetim kurulları en az üç en çok dokuz
üyeden, konfederasyonların yönetim kurulları ise en az beş en çok yirmidokuz
üyeden oluşur.
YÖNETİM KURULLARININ GÖREVLERİ:
Madde 16 - Yönetim kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
1. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin temsil edilmesi veya gerekli
gördüğü hal ve konularda üyelerinden bir veya bir kaçına yetki vermesi veya
ilgilileri görevlendirmesi,
2. Konfederasyon, sendika veya sendika şubesinin kanunların ve tüzüğünün verdiği
yetki çerçevesinde yönetilmesi, gelir ve gider hesaplarına ilişkin işlemlerin
yapılması ve gelecek döneme ait bütçenin hazırlanarak genel kurula sunulması,
3. Genel kurulca verilecek diğer görevlerin yapılması.
YÖNETİM KURULU TOPLANTILARI:
Madde 17 - Toplantı zamanı ve nisabı sendika veya konfederasyonun tüzüğünde
belirtilir. Ancak toplantı nisabı üye tamsayısının salt çoğunluğunun altında
tespit edilemez.
Karar nisabı mevcut üyelerin salt çoğunluğudur. Oyların eşitliği halinde
başkanın katıldığı taraf bu çoğunluğu sağlamış sayılır.
Sendika ve konfederasyon yönetim kurullarının üye sayısı, ayrılmalar sebebiyle
yedeklerin de getirilmesinden sonra, üye tamsayısının yarısından aşağı düşerse,
genel kurul, mevcut yönetim kurulu üyeleri veya denetleme kurulu tarafından bir
ay içinde toplantıya çağrılır. Çağrının yapılmaması halinde üyelerden birinin
başvurması üzerine iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkeme, üyeler
arasından seçeceği üç kişiyi bir ay içinde genel kurulu toplamakla
görevlendirir.
Şube yönetim kurulundaki ayrılmalar halinde yeni yönetim kurulunun seçilebilmesi
için gerekli işlemler sendika yönetim kurulunca yapılır.
Yönetim kurulu kararları, defterine yazılarak hazır üyelerce imzalanır.
DİSİPLİN KURULU:
Madde 18 - Disiplin kurulu en az üç en çok beş üyeden oluşur.
Disiplin kurulu, sendika veya konfederasyonun tüzüğüne, amaç ve ilkelerine
aykırı hareket ettiği ileri sürülen üyeleri hakkında soruşturma yapar, üyelikten
çıkarma dışındaki tüzüğünde gösterilen disiplin cezalarını verir ve sonucunu
genel kurula ve diğer ilgililere bildirir.
Disiplin kurulu toplantıları hakkında yönetim kuruluna ilişkin 17 nci madde
hükmü uygulanır.
DENETLEME KURULLARI VE DENETÇİLER:
Madde 19 - Denetleme kurulu genel kurulca seçilecek üç denetçiden oluşur.
Ancak şubelerde denetleme kurulu yerine bir denetçi ile yetinilebilir.
Denetleme kurulunun görev ve yetkileri şunlardır:
1. Yönetim kurulu faaliyetlerinin genel kurul kararlarına uygun olarak yapılıp
yapılmadığının denetlenmesi,
2. Sendika veya konfederasyonun tüzüğüne uygun olarak idari ve mali denetlemede
bulunulması,
3. Yönetim kurulundan genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasının
istenmesi,
4. Sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilen diğer denetleme
görevlerinin yapılması,
5. Denetleme raporunun hazırlanarak genel kurula sunulması.
Denetleme kurulu veya denetçinin çalışma esasları yönetim kurulu toplantılarına
ilişkin 17 nci madde hükmü gözönünde bulundurularak sendika veya konfederasyonun
tüzüğünde tespit edilir.
İKİNCİ KISIM: ÜYELİK
BİRİNCİ BÖLÜM: SENDİKA ÜYELİĞİ
SENDİKA ÜYELİĞİ ŞARTLARI:
Madde 20 - Onaltı yaşını doldurmuş olup da bu Kanuna göre işçi sayılanlar, işçi
sendikalarına üye olabilirler. Onaltı yaşını doldurmamış olanların üyeliği
kanuni temsilcilerinin yazılı iznine bağlıdır.
Bu Kanun anlamında işveren sayılanlar işveren sendikalarına üye olabilirler.
SENDİKA ÜYESİ OLAMAYACAKLAR:
Madde 21 - İşçi veya işveren sendikalarına;
1. Askeri şahıslar (Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve
Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı işyerlerinde bu Kanun anlamında işçi olarak
çalışanlar hariç),
2. (Mülga bent: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
3. (Mülga bent: 25/05/1988 - 3449/17. md.)
4. (Mülga bent: 25/05/1988 - 3449/17. md.)
5. (Mülga bent: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Üye olamazlar ve sendika kuramazlar.
ÜYELİĞİN KAZANILMASI:
Madde 22 - (Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/6. md.) Sendikaya üye olmak
serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz. İşçi veya
işverenler aynı zamanda ve aynı işkolunda birden çok sendikaya üye olamazlar.
Birden çok sendikaya üye olunması halinde, sonraki üyelikler geçersizdir.
Bir işyerindeki işçiler yardımcı işte çalışsalar bile ancak işyerinin bağlı
olduğu işkolunda kurulu sendikaya üye olabilirler.
İşçi sendikasına üyelik, işçinin beş nüsha olarak doldurup imzaladığı ve notere
tasdik ettirdiği üye kayıt fişini sendikaya vermesi ve sendika tüzüğünde
belirlenen yetkili organın kabulü ile kazanılır. Üyelik başvurusu, sendika
tarafından en çok otuz gün içinde reddedilmediği takdirde üyelik istemi kabul
edilmiş sayılır. Haklı bir sebep gösterilmeden üyeliği kabul edilmeyen işçinin,
bu kararın kendisine tebliğinden itibaren otuz gün içinde iş davalarına bakmakla
görevli mahalli mahkemede dava açmak hakkı vardır. Mahkemenin kararı kesindir.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/6. md.) Üyeliği kesinleşen işçinin üye kayıt
fişinin birer nüshasının sendikaca onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığına ve işçinin çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğüne
gönderilmesi zorunludur. Üye kayıt fişinin bir nüshası da işçinin kendisine
verilir.
İşveren sendikası üyeliği, üç nüsha üye kayıt fişinin doldurulup imzalanması ve
sendikaya verilmesi ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile
kazanılır. Üyelik başvurusu sendika tarafından en çok otuz gün içinde
reddedilmeyen işverenin üyelik istemi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir sebep
gösterilmeksizin üyeliği kabul edilmeyen işverenin üçüncü fıkradaki usule göre
dava açmak hakkı vardır. Üye kayıt fişinin birer nüshası, sendikaca onbeş gün
içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ve işverenin işyerinin bağlı
bulunduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğüne gönderilmesi
zorunludur.
ÜYELİK AİDATI:
Madde 23 - Faaliyeti durdurulmayan sendika ve konfederasyonlara üyelerince
ödenecek aidatın miktarı tüzüklerinde belirtilir.
İşçi sendikasına işçinin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı, bir günlük çıplak
ücretini geçemez.
İşveren sendikasına işverenin ödeyeceği aylık üyelik aidatı tutarı, işyerinde
işçilere ödediği bir günlük çıplak ücretleri toplamını geçemez.
Sendika tüzüklerine, üyelik aidatı dışında, üyelerden başka bir aidat
alınacağına ilişkin hükümler konamaz.
ÜYELİĞİN DEVAMI VE ASKIYA ALINMASI HALLERİ:
Madde 24 - İşçi sendika veya konfederasyonlarının yönetim, denetleme ve disiplin
kurullarında görev almalarından dolayı işyerinden ayrılan işçilerin bu göreve
getirildikleri anda üyesi bulundukları sendikalardaki üyelik sıfatları devam
eder.
Sendikalara üye olmak hakkına sahip olanlardan mevzuat gereğince bir işletme
veya kurumun yönetim kurullarında veya benzeri kurullarında işveren, işveren
vekili ve işçi temsilcisi sıfatıyla bulunanların da sendika üyeliği devam eder.
Askerliği meslek edinmemiş bulunan askeri şahısların bu Kanuna göre sahip
bulundukları hak ve yükümlülükler silah altında bulundukları süre için askıda
kalır.
İşçi sendikası üyesi işçinin geçici olarak işsiz kalması veya sendikanın
faaliyet alanı içinde kalmak şartı ile başka bir işe geçmesi sendika üyeliğini
etkilemez.
ÜYELİĞİN SONA ERMESİ:
Madde 25 - İşçi veya işveren, sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya
zorlanamaz.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/6 md.) Her üye önceden bildirimde bulunmak
suretiyle üyelikten çekilebilir. Çekilme bildirimi noter huzurunda münferiden
kimliğin tespiti ve istifa edecek kişinin imzasının tasdiki ile olur. Çekilme
bildiriminin birer örneği noterlikçe en geç üç işgünü içinde ilgili işverene,
sendikaya, işyerinin bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğüne ve Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığına gönderilir. Çekilme notere başvurma tarihinden itibaren bir
ay sonra geçerlidir. Çekilenin bu bir aylık süre içerisinde başka bir sendikaya
üye olması halinde yeni sendika üyeliği bu sürenin bitimi tarihinde kazanılmış
sayılır.
Üyenin sendika veya konfederasyondan çıkarılma kararı genel kurulca verilir.
Çıkarma kararı çıkarılanlara ve ikinci fıkrada gösterilen yerlere yazı ile
tebliğ edilir. Çıkarma kararına karşı üye veya işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüğü kararın tebliğinden itibaren otuz
gün içinde iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemeye itiraz edebilir.
Mahkeme iki ay içinde kesin olarak karar verir. Üyelik çıkarılma kararı
kesinleşinceye kadar devam eder.
İşveren veya işveren vekili sıfatını kaybedenlerin işveren sendika veya
konfederasyonlarındaki üyelikleri ve görevleri, bu sıfatı kayıp ettikleri
tarihte kendiliğinden sona erer. Ancak, tüzelkişiliği temsilen işveren vekili
sıfatı ile işveren sendikalarına üye olanların bu sıfatı kaybetmeleri halinde
tüzelkişiliğin üyeliği düşmez, işveren vekilinin sendika veya konfederasyon
organlarındaki görevleri sona erer.
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/6. md.) Bağlı bulundukları, kanunla kurulu
kurum ve sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı veya toptan ödeme
alarak, işten ayrılan işçilerle, işkolunu değiştiren işçilerin sendika üyeliği
sona erer. Çalışmaya devam edenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Ancak, sendika
şubesi, sendika veya konfederasyonların yönetim ve denetim kurullarındaki
görevleri sırasında yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme
alan yöneticilerin sendika üyeliği, görevleri süresince ve yeniden seçildikleri
sürece devam eder.
İKİNCİ BÖLÜM: KONFEDERASYON VE ULUSLARARASI KURULUŞ ÜYELİĞİ
KONFEDERASYONLARA ÜYE OLMA VE ÇEKİLME:
Madde 26 - Bir konfederasyona üye olmak sendikanın genel kurulu kararına
bağlıdır. Bu karar, sendikanın genel kurul üye veya delege tamsayısının salt
çoğunluğu ile alınır. Sendika tüzüğünde daha yüksek bir nisap tespit edilebilir.
Sendikalar aynı zamanda birden fazla konfederasyona üye olamazlar. Birden fazla
konfederasyona üye olunması halinde tüm üyelikler geçersizdir.
Konfederasyonların kurulmasında ve konfederasyonlardan çekilmede de birinci
fıkra hükmü uygulanır.
Konfederasyonlara üye olma ve üyelikten çekilme kararları 8 inci madde hükmüne
göre ilan edilir ve resmi makamlara bildirilir.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN KATILMASI VEYA BİRLEŞMESİ:
Madde 27 - Sendikaların bir başka sendikaya veya konfederasyonların bir başka
konfederasyona katılması halinde katılan sendika veya konfederasyonun bütün hak,
borç, yetki ve menfaatleri katıldığı sendika veya konfederasyona kendiliğinden
geçer.
Birleşen sendika veya konfederasyonların bütün hak, borç, yetki ve menfaatleri
birleşme sonucu meydana getirdikleri yeni tüzelkişiliğe kendiliğinden geçer.
Bu madde hükümleri gereğince katılan veya birleşen sendika ve konfederasyonların
üyeleri, ayrıca bir işleme tabi tutulmaksızın katılınılan veya yeni meydana
getirilen sendika veya konfederasyonun üyesi olurlar.
Katılma veya birleşme ile ilgili usul ve işlemler konusunda da 26 ncı madde
hükmü uygulanır.
ULUSLARARASI İŞÇİ VE İŞVEREN KURULUŞLARINA ÜYELİK:
Madde 28 - (Değişik madde: 04/04/1995 - 4101/7 md.)
Sendika ve konfederasyonlar Türkiye Devletinin şekline, insan haklarına saygılı,
milli, demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti niteliklerine; Devletin ülkesi
ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne; Türk Ulusuna ait egemenliğin
kullanılmasının hiç bir suretle belli bir kişiye, zümreye veya sınıfa
bırakılamayacağı ilkelerine; vicdan ve din özgürlüğüne; aykırı faaliyet
göstermeyen uluslararası işçi ve işveren kuruluşlarına serbestçe üye olabilirler
ve üyelikten çekilebilirler.
İlgili kuruluş, üye olduğu uluslararası kuruluşun tüzüğünü üye olduğu tarihi
izleyen onbeş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderir.
Üyelikten ayrılma halinde de, durumu, ayrılma tarihini izleyen onbeş gün içinde
aynı Bakanlığa bildirir.
Üye olunan uluslararası kuruluş tüzüğü birinci fıkradaki esaslara aykırı
bulunduğu veya uluslararası kuruluş bu ilkelere aykırı faaliyet gösterdiği veya
nitelik kazandığı takdirde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, üyeliğin
iptali için sendika veya konfederasyon merkezinin bulunduğu iş mahkemesinde dava
açar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde faaliyet gösteren işçi ve işveren kuruluşları
Türkiye 'de kurulu konfederasyonlara üye olabilirler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: TEMİNATLAR
İŞÇİ SENDİKASI VE KONFEDERASYONU YÖNETİCİLİĞİNİN TEMİNATI:
Madde 29 - Sendika ve konfederasyonların yönetim kurullarında veya başkanlığında
görev aldığı için kendi isteği ile çalıştığı işyerlerinden ayrılan işçiler, bu
görevlerinin seçime girmemek, yeniden seçilmemek veya kendi istekleriyle
çekilmek suretiyle son bulması halinde, ayrıldıkları işyerinde işe yeniden
alınmalarını istedikleri takdirde, işveren, talep tarihinden itibaren en geç bir
ay içinde bu işçileri o andaki şartlarla eski işlerine veya eski işlerine uygun
bir diğer işe, diğer isteklilere nazaran öncelik vererek almak zorundadır. Bu
takdirde, işçinin eski kıdem hakları ve ücreti saklıdır. Bu hak, sendika veya
konfederasyonlardaki yöneticilik görevinin sona ermesinden başlayarak üç ay
içinde kullanılabilir.
Yönetim kurulundaki ve başkanlıktaki görevleri ile ilgili fiilerinden dolayı
hüküm giymiş olanlar bu haktan yararlanamazlar.
İşverene düşen pay dahil olmak üzere sosyal güvenlik kurumlarının prim ve
aidatlarını ödemeye devam etmek suretiyle ayrıldıkları işyerlerindeki
sigortalılık haklarını da devam ettirebilirler.
Yukarıda gösterilen haklardan sendika şube yönetim kurulu üyeleri ile başkanları
da yararlanırlar.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİLERİNİN TEMİNATI:
Madde 30 - (Değişik madde: 09/08/2002 - 4773 S.K./9. md.)
İşyeri sendika temsilcisinin belirsiz süreli hizmet akdinin işveren tarafından
feshinde İş Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Temsilcinin hizmet akdinin sadece temsilcilik faaliyetlerinden dolayı
feshedilmesi halinde, İş Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca
en az bir yıllık ücreti tutarında tazminata hükmedilir.
İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri temsilcisinin çalıştığı işyerini
değiştiremez veya işinde esaslı bir tarzda değişiklik yapamaz. Aksi halde
değişiklik geçersiz sayılır.
SENDİKAYA ÜYE OLUP OLMAMA HÜRRİYETİNİN TEMİNATI:
Madde 31 - İşçilerin işe alınmaları, belli bir sendikaya girmeleri veya
girmemeleri veya belli bir sendikadaki üyeliği muhafaza veya üyelikten istifa
etmeleri veya sendikaya girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı tutulamaz.
Toplu iş sözleşmelerine ve hizmet akitlerine bu hükme aykırı kayıtlar konulamaz.
İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya
ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, işin sevk ve dağıtımında, işçinin
mesleki ilerlemesinde, işçinin ücret, ikramiye ve primlerinde, sosyal yardım ve
disiplin hükümlerinde ve diğer hususlara ilişkin hükümlerin uygulanması veya
çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayırım yapamaz.
Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş
sözleşmesi hükümleri saklıdır.
(Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/8. md.) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya
olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin rızası ile iş saatleri içinde,
işçi sendika veya konfederasyonlarının faaliyetlerine katılmalarından dolayı
işten çıkarılamaz veya herhangi bir nedenle farklı muameleye tabi tutulamazlar.
(Değişik fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) İşverenin, hizmet akdinin feshi
dışında, üçüncü ve beşinci fıkra hükümlerine aykırı hareket etmesi halinde,
işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere tazminata hükmedilir.
Sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi halinde
ise, İş Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümleri uygulanır. Ancak, İş
Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ödenecek tazminat işçinin
bir yıllık ücret tutarından az olamaz.
(Ek fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) 854 sayılı Deniz İş Kanunu, 5953
sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin
Tanzimi Hakkında Kanun ile 818 sayılı Borçlar Kanununa tâbi olan işçiler ve
tarımdan sayılan işlerde çalışanlar ile İş Kanununun 18 inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca, aynı Kanunun 13/A, 13/B, 13/C, 13/D ve 13/E maddelerinin
uygulanma alanı dışında kalan işçinin sendika üyeliği veya sendikal
faaliyetlerden dolayı hizmet akdinin feshi iddiası ile açacağı davada, ispat
yükümlülüğü işverende olmak üzere 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun genel
hükümleri uygulanır.
İşçiye ödenecek tazminat miktarı için, altıncı fıkra hükmü esas alınır.
(Ek fıkra: 09/08/2002 - 4773 S.K./10. md.) İşçinin iş kanunları ve diğer
kanunlara göre haiz olduğu bütün hakları saklıdır.
SENDİKALAR KANUNU (2)
Kanun no :
2821
ÜÇÜNCÜ KISIM: FAALİYETLER
BİRİNCİ BÖLÜM: SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN FAALİYETLERİ
SENDİKALARIN ÇALIŞMA HAYATINA İLİŞKİN FAALİYETLERİ:
Madde 32 - Sendikalar aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilirler:
1. Toplu iş sözleşmesi akdetmek,
2. Toplu iş uyuşmazlıklarında, ilgili makama, arabulucuya, hakem kurullarına, iş
mahkemelerine ve diğer yargı organlarına başvurmak.
3. Çalışma hayatından, mevzuattan, toplu iş sözleşmesinden, örf ve adetten doğan
hususlarda işçileri ve işverenleri temsilen veya yazılı başvuruları üzerine,
nakliye, neşir veya adi şirket mukaveleleri ile hizmet akdinden doğan hakları ve
sigorta haklarında üyelerini ve mirasçılarını temsilen davaya ve bu münasebetle
açtığı davadan ötürü husumete ehil olmak,
4. Grev veya lokavta karar vermek ve idare etmek.
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN SOSYAL FAALİYETLERİ:
Madde 33 - Sendika ve konfederasyonlar tüzelkişi olarak genel hükümlere göre
sahip oldukları yetkilerden başka, aşağıda belirtilen faaliyetlerde de
bulunabilirler:
1. Çalıştırmayı doğuran hukuki ilişkilerde sosyal sigortalar, emeklilik ve
benzeri hakların kullanılması ile ilgili olarak üyelerine ve mirasçılarına adli
yardımda bulunmak,
2. Kanun ve uluslararası andlaşma hükümlerine göre toplanan kurullara temsilci
göndermek,
3. İşçilerin veya işverenlerin mesleki bilgilerini artıracak, milli tasarruf ve
yatırımın gelişmesine, reel verimliliğin artmasına hizmet edecek kurs ve
konferanslar tertiplemek; sağlık ve spor tesisleri, kütüphane, basım işleri için
gerekli tesisleri kurmak, işçilerin boş zamanlarını iyi ve nezih şekilde
geçirmeleri için imkanlar sağlamak,
4. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile evlenme, doğum, hastalık,
ihtiyarlık, ölüm, işsizlik gibi hallerde yardım ve eğitim amacıyla sandıklar
kurulmasına yardımcı olmak ve nakit mevcudunun yüzde beşinden fazla olmamak
kaydıyla bu sandıklara kredi vermek,
5. Herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler
kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak
kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek,
6. (Değişik bent: 26/06/1997 - 4277/1 md.) Üyelerinin mesleki eğitim, bilgi ve
tecrübelerini yükseltmek için çalışmak; teknik ve mesleki eğitim tesisleri
kurmak,
7. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/8 md.) Nakit mevcudunun yüzde kırkından
fazla olmamak kaydı ile sınai ve iktisadi teşebbüslere yatırımlar yapmak.
Sendika ve konfederasyonlar faaliyetlerinden yararlandırmada, üyeleri arasında
eşitliğe uymak zorundadırlar.
8. (Değişik 12/4/2005-5332/1) Üyelik şartı aranmaksızın, nakit mevcutlarının %
25’ini aşmamak kaydıyla ve yönetim kurulu kararıyla, ilgili bakanlıklara
devretmek üzere eğitim, sağlık, rehabilitasyon veya spor tesisleri kurmak veya
bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak, yurt
içinde veya yurt dışında yangın, su baskını, deprem gibi tabii afetlerin
vukuunda doğrudan veya yetkili makamlar aracılığıyla afet bölgesinde konut,
eğitim, sağlık veya rehabilitasyon tesisleri yapmak veya bu amaçla kamu kurum ve
kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunmak.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİSİNİN TAYİNİ VE NİTELİKLERİ:
Madde 34 - (Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/9 md.) Toplu iş sözleşmesi yapmak
üzere yetkisi kesinleşen sendika, işyerinde işçi sayısı elliye kadar ise bir,
ellibir ile yüz arasında ise en çok iki, yüzbir ile beşyüz arasında ise en çok
üç, beşyüzbir ile bin arasında ise en çok dört, binbir ile ikibin arasında, ise
en çok altı, ikibinden fazla ise en çok sekiz olmak üzere işyerinde çalışan
üyeleri arasından işyeri sendika temsilcisi tayin ederek onbeş gün içinde
kimliklerini işverene bildirir. Bunlardan biri baş temsilci olarak
görevlendirilebilir.
İşyeri sendika temsilcisi olabilmek için kurucu olabilmek hususunda 5 inci
maddede belirtilen şartları haiz olmak gerekir.
İŞYERİ SENDİKA TEMSİLCİSİNİN GÖREVLERİ:
Madde 35 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/9. md.)
İşyeri sendika temsilcileri ve baş temsilcisi, işyerine münhasır kalmak kaydı
ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikayetlerini çözümlemek, işçi ve işveren
arasındaki işbirliği ve çalışma ahengi ile çalışma barışını devam ettirmek,
işçilerin hak ve menfaatlerini gözetmek, iş kanunları ve toplu iş
sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla
görevlidir. Temsilcilerin görevi, sendikanın yetkisi süresince devam eder.
İşyeri sendika temsilcileri bu görevlerini, işyerindeki işlerini aksatmamak ve
iş disiplinine aykırı olmamak şartı ile yerine getirirler.
SENDİKA VEYA KONFEDERASYONLARIN FAALİYETLERİNDEN YARARLANMA:
Madde 36 - İşçi ve işveren sendika veya konfederasyonlarının kendi faaliyetleri
ile üyelerine sağladıkları hak ve menfaatlerin üyesi olmayanlara uygulanması,
Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydı ile
sözkonusu sendika veya konfederasyonun yazılı muvafakatına bağlıdır.
İKİNCİ BÖLÜM: YASAK FAALİYETLER
TEMEL YASAKLAR:
Madde 37 - Sendika ve konfederasyonlar T.C. Anayasasının 14 üncü maddesindeki
yasaklara aykırı hareket edemeyecekleri gibi yönetim ve işleyişleri Anayasada
belirlenen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik
esaslara aykırı olamaz.
(Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/2 md.) Sendika ve konfederasyonlar, amaçları
dışında faaliyette bulunamazlar. Siyasi partilerin ad, amblem, rumuz veya
işaretlerini kullanamazlar.
(Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/2 md.) Mahalli idareler ve milletvekili
seçimlerinde aday olan sendika ve konfederasyon yöneticilerinin sendika ve
konfederasyon organlarındaki görevleri, adaylık süresince askıda
kalır. Seçilmeleri halinde görevleri son bulur.)
İŞÇİ VE İŞVEREN İLİŞKİLERİNDEKİ YASAKLAR:
Madde 38 - İşçiler ve işçi sendika ve konfederasyonları bu Kanun veya diğer
kanunlara göre kurulu işveren kuruluşlarına; işverenler ve işveren kuruluşları
da işçi sendika ve konfederasyonlarına üye olamazlar; gerek doğrudan doğruya,
gerek temsilcileri veya mensupları veya araya koyacakları diğer kimseler
vasıtasıyla biri diğerinin kurulmasına, idare ve faaliyetine müdahalede
bulunamazlar.
Bir işçi sendika veya konfederasyonunu bir işverenin veya bu Kanun veya diğer
kanunlar gereğince kurulu bir işveren kuruluşunun kontrolüne tabi tutmak veya
bunların nüfuzu altında işçi sendika veya konfederasyonu kurulmasını teşvik ve
tahrik etmek yasaktır.
Bu Kanuna göre işçi veya işveren olmak Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununa göre
kurulan kuruluşlara aynı zamanda üye olmayı önlemez.
DİĞER YASAK FAALİYETLER:
Madde 39 - (İlk fıkra mülga: 26/06/1997 - 4277/8 md.)
Sendika ve konfederasyonlar ticaretle uğraşamazlar.
Sendika ve konfederasyonlar elde ettikleri gelirleri üyeleri ve mensupları
arasında dağıtamazlar. Ancak grev ve lokavt süresince tüzüklerine göre üyelerine
yapacakları yardımlar bu hükmün dışındadır.
(Dördüncü fıkra Mülga: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
DÖRDÜNCÜ KISIM: SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GELİR VE GİDERLERİ
BİRİNCİ BÖLÜM: GELİRLER
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GELİRLERİ:
Madde 40 - Sendika ve konfederasyonların gelirleri;
1. Üyelerinden alacakları üyelik aidatı ile Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt
Kanununda belirtilen dayanışma aidatı,
2. Bu Kanuna göre yapabilecekleri faaliyetler ile eğlence, konser gibi
faaliyetlerden sağlanacak gelirler,
3. Bağışlar,
4. Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin devir, temlik ve
satışlarından doğan kazançlardan,
İbarettir.
Genel ve katma bütçeli idarelerle mahalli idareler ve bunlara bağlı sabit ve
döner sermayeli kurumlar, sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek
suretiyle kurulan iktisadi kuruluş ve kurumlarla
sermayelerinde Devletin iştiraki bulunan bankalar, sigorta şirketleri, kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları dahil olmak üzere özel kanunlarla
kurulan bankalar ve kuruluşlar bu fıkrada sözü geçen idare,
kuruluş ve bankalar tarafından ödenmiş sermayesinin en az yarısına katılmak
suretiyle kurulan kuruluşlarla bunların aynı oranda katılması ile kurulan
kurumlar, (Ek ibareler: 26/06/1997 - 4277/3 md.) ve siyasi
partiler sendika ve konfederasyonlara mali yardım ve bağışta bulunamazlar.
Sendika ve konfederasyonlar da bu gibi yardım ve bağışları kabul edemezler.
Sendika ve konfederasyonlar, kendilerinin veya Türkiye Cumhuriyetinin üyesi
bulunduğu uluslararası kuruluşlardan başka dış kaynaklardan Bakanlar Kurulundan
izin almadıkça yardım ve bağış kabul edemezler.
İşçi sendika ve konfederasyonları, işverenlerden, bu Kanun ve diğer kanunlara
göre kurulu işveren kuruluşlarından, esnaf ve küçük sanatkarlar kuruluşlarından,
derneklerden, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşlarından ve vakıflardan yardım ve bağış alamazlar.
İşveren sendika veya konfederasyonları da işçi sendika veya
konfederasyonlarından, işçilerden, esnaf ve küçük sanatkarlar kuruluşlarından,
derneklerden kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ve
vakıflardan yardım ve bağış alamazlar.
MAL İKTİSABI:
Madde 41 - Sendika ve konfederasyonlar, amaç ve görevlerinin gerektirdiği
taşınır ve taşınmaz mal iktisap edebilirler.
MAL BİLDİRİMİ:
Madde 42 - Konfederasyon, sendika ve sendika şubelerinin başkanları ve
yöneticileri göreve seçildikten sonra üç ay içinde, kendilerinin, eşlerinin,
velayetleri altındaki çocuklarının 6 ncı maddedeki yönetmelik esaslarına göre
doldurulacak mal varlığı bildirimini notere vermek zorundadırlar. Bu bildirimin
verildiğini gösteren noterlikten alınacak belgeler konfederasyon, sendika veya
sendika şubesi denetçilerine verilir. Bu belgeler yönetim kurullarının karar
defterlerinin özel bir sayfasına yazılır. Bu sayfa denetçiler tarafından imza
edilir.
Bu zorunluluğa uymayanların konfederasyon, sendika veya sendika şubesindeki
yöneticilik sıfatları bildirim süresinin bitiminden itibaren bir ay geçmekle
sona erer.
Mal bildiriminde bulunan kişiler görev süreleri sonunda tekrar seçilseler bile
yukarıdaki esaslara göre yeniden bildirimde bulunmak zorundadırlar.
Aynı görev süresi için mal bildirimleri bir defaya mahsus olarak verilir ve
yöneticilerin görevinin sona ermesinden itibaren beş yıl süreyle noterde
saklanır.
Mal bildiriminde yazılı olanlar açıklanamaz, ancak, yargı mercilerince ve
denetleme veya inceleme yetkisine sahip diğer makam, organ ve mercilerce iade
edilmek üzere alınabilir.
GELİRLERİN BANKALARA YATIRILMASI:
Madde 43 - (Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/4 md.) Sendika ve konfederasyonlar
tüm nakdi gelirlerini bankalara yatırmak zorundadırlar.
Zorunlu giderler için sendika ve konfederasyonların kasalarında tutacakları
nakit mevcudu sendika veya konfederasyonun tüzüğünde gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM: GİDERLER
SENDİKA VE KONFEDERASYONLARIN GİDERLERİ:
Madde 44 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/11 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/10 md.) Sendika ve konfederasyonlar,
gelirlerini bu Kanunda ve tüzüklerinde gösterilen faaliyetleri dışında
kullanamazlar veya bağışlayamazlar. (Mülga cümle: 26/06/1997 - 4277/8 md.)
(Değişik fıkra: 04/04/1995 - 4101/10 md.) İşçi Sendika ve konfederasyonları,
birinci fıkradaki harcamaların dışında ayrıca gelirlerinin en az yüzde onunu
üyelerinin eğitimi ile mesleki bilgi ve tecrübelerini artırmak için kullanmak
zorundadırlar.
Vergi Usul Kanununa göre demirbaş sınıfına giren her türlü eşya veya malzeme
demirbaş defterine kaydedilir ve bunlar hiç bir şekilde gider olarak işlem
göremez. Demirbaşların satış ve terkininde uygulanacak usul ve esaslar sendika
ve konfederasyon tüzüklerinde belirtilir.
Sendika ve konfederasyonlar, üyeleriyle çalıştırdıkları işçiler dahil hiç
kimseye borç veremezler. Ancak, nakit gelirlerinin yüzde beşini aşmamak kaydıyla
sosyal amaçlı harcamaya, genel kurul kararıyla yönetim kurullarını
yetkilendirebilirler.
GÖREVLİLERİN ÜCRETLERİ:
Madde 45 - Konfederasyonlar ile sendikaların ve şubelerinin yönetim kurulu
üyeleri ile başkanlarına verilecek ücretler, her türlü ödenek, yolluk ve
tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur.
Sendika veya konfederasyon adına veya sendika veya konfederasyon hizmetleri için
geçici olarak görevlendirileceklere verilecek ücret, gündelik ve yollukların
tavanı da genel kurul tarafından tespit olunur.
Bu kişilerin sendika üyesi olmak sıfatıyla esasen hakları olan ödemeler bu madde
hükmünün dışındadır.
Kişilere ödenen her türlü ücret, gündelik ve yolluklar yönetim kurulunca genel
kurula sunulan faaliyet raporunda gösterilir.
FESİH, İNFİSAH VE KAPATMA HALİNDE MALLARIN DEVRİ:
Madde 46 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/12. md.)
Feshedilen veya infisah eden sendikaların mal varlığı tüzükle veya feshe karar
veren genel kurul kararı ile bu Kanuna göre kurulmuş aynı nitelikteki bir
kuruluşa bırakılmış olmadıkça varsa üyesi bulunduğu konfederasyona devredilir.
a) Devir, konfederasyonca kabul edilmediği takdirde,
b) Feshedilen veya infisah eden sendika konfederasyon üyesi değilse,
c) Feshedilen veya infisah eden konfederasyon ise ve birinci fıkrada zikredilen
tüzük hükmü veya genel kurul kararı yoksa,
d) Sendika ve konfederasyonlar mahkeme kararıyla kapatılmış ise, Tasfiye
neticesinde kalacak paralar, İş ve İşçi Bulma Kurumunca belirlenecek milli
bankalardan birine yatırılır ve mallar bu Kuruma maledilir. Bu para ve mallar,
işçileri mesleğe yöneltmek, işçilerin mesleki eğitimi ve rehabilitasyonu
hizmetleri dışında kullanılamaz.
Para, mal ve bunların gelirlerinin kullanımı, en çok üyeye sahip işçi ve işveren
konfederasyonu temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara
bağlanır.
Para ve mallar, bu maddede belirtilen kuruluşlar dışında gerçek veya tüzel bir
kişiye, kuruluşa, kuruma devredilemez. Feshedilen, infisah eden ve kapatılan
sendika ve konfederasyon üyeleri arasında paylaştırılamaz.
BEŞİNCİ KISIM: DENETİM VE MÜEYYİDELER
BİRİNCİ BÖLÜM: DENETİM
İDARİ VE MALİ DENETİM
Madde 47 - (Değişik madde: 26/06/1997 - 4277/5 md.)
Sendika ve konfederasyonlarda denetleme kurulları veya denetçiler tarafından
yapılacak idari ve mali denetimde yönetim ve işleyişin, gelir ve giderlerin,
bunlarla ilgili işlemlerin kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygun olup
olmadığı incelenir.
Denetim esasları, işçi ve işveren konfederasyonlarının yazılı görüşleri alınarak
hazırlanacak bir tüzükte gösterilir.
KONFEDERASYONUN SENDİKAYI DENETİMİ:
Madde 48 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
TUTULACAK DEFTER, DOSYA VE KAYITLAR:
Madde 49 - Sendika ve konfederasyonlar, aşağıda yazılı defter, dosya ve
kayıtları tutmak ve fişleri düzenlemek zorundadırlar.
1. Üye kayıt fişleri ve defteri ile çıkış bildirimi, (Bu fiş ve defterlerin
şekli, ihtiva edeceği bilgiler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.)
2. Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu kararlarının
numara ve tarih sırası ile yazılmasına mahsus karar defterleri,
3. Gelen ve giden evrakın tarih ve numara sırasıyla kayıt edileceği gelen ve
giden evrak kayıt defterleri ile zimmet defteri,
4. Gelen evrakın aslı, giden evrakın suretlerinin saklanacağı gelen ve giden
evrak dosyaları,
5. Aidat, yevmiye, envanter defterleri ile defteri kebir,
6. Gelir makbuzları ve bunların zimmet kayıt defteri ile gider evrakı ve
bunların saklanmasına mahsus dosyalar.
DEFTER VE KAYITLAR İÇİN UYGULANACAK KURALLAR:
Madde 50 - 49 uncu maddede sayılan defterlerin her olağan genel kurulu izleyen
onbeş gün içinde notere tasdik ettirilmesi zorunludur.
Yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının karar defterlerine yazılacak
kararların bu kurulların üyeleri, genel kurul karar defterine yazılacak
kararların da genel kurul divan üyeleri tarafından imzalanması zorunludur.
Gelir makbuzları ile gider evrakının düzenlenmesi, kayıt edilme süresi, sendika
ve konfederasyonların muhasebe hesap planları ve bu konuda uymak zorunda
oldukları hususlar 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte belirlenir.
Sendika ve konfederasyonlar tutmakla yükümlü oldukları defter ve kayıtlar
dışında yardımcı defter de tutabilirler.
Sendika ve konfederasyonlar defter ve belgeleri ilgili bulundukları yılı
takibeden takvim yılından başlayarak on yıl süre ile saklamak zorundadırlar.
Sendika ve konfederasyonların hesap dönemi takvim yılıdır.
BİLANÇO VE ÇALIŞMA RAPORU GÖNDERME ZORUNLULUĞU:
Madde 51 - (Değişik fıkra: 26/06/1997 - 4277/6 md.) Sendikalar ve
konfederasyonlar, her hesap veya bütçe devresine ait bilanço ve hesaplarıyla
çalışma ve denetleme raporlarını ait oldukları dönemi izleyen üç ay içinde
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, sendikalar ayrıca bağlı bulundukları
konfederasyona gönderirler.
Bu bilanço ve hesaplar ile çalışma raporunda, sendika ve konfederasyonun o devre
içindeki;
1. Gelirleri ve bunların kaynakları,
2. Giderleri ve bunların sarf yerleri,
3. Yönetim kurulu üyeleriyle başkanlarına ve geçici olarak görevlendirilenlere
verilen ücretlerle, yolluk, gündelik ve ödenekler,
4. Sendika veya konfederasyonda çalışan personele ödenen meblağ,
5. Para ve menkul kıymetler mevcudu,
6. Demirbaş mevcudu,
7. Taşınmaz mevcudu,
8. Üyelerin sayısı,
9. 47 nci madde uyarınca çıkarılacak tüzükte belirtilen diğer bilgiler
gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM: MÜEYYİDELER
SEÇİMLERİN İPTALİ:
Madde 52 - Hakim, 14 üncü madde hükmüne aykırı olarak seçim yapılması veya seçim
sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama
nedeniyle seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde iki günden az ve yedi
günden fazla bir süre içinde olmamak üzere seçimlerin yenileneceği tarihi tespit
ederek ilgili sendika, sendika şubesi veya konfederasyona bildirir. Belirlenen
günde yalnız seçim yapılır ve seçim işlemleri 14 üncü madde ile kanunun
öngördüğü diğer hükümlere uygun olarak yürütülür.
YÖNETİM KURULUNA İŞTEN EL ÇEKTİRME:
Madde 53 - (Değişik madde: 25/05/1988 - 3449/14. md.)
12 nci madde hükmüne aykırı hareket eden konfederasyon, sendika ve sendika
şubesi yönetim kuruluna; kuruluşun üyelerinden birinin veya durumu tespit eden
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının başvurusu üzerine iş davalarına bakmakla
görevli mahkeme kararı ile işten el çektirilir. Bu takdirde görevli mahkeme
genel kurulu kanun ve tüzük hükümleri gereğince en kısa zamanda toplamak ve yeni
yönetim kurulu seçilinceye kadar cari işleri yürütmekle görevli olmak üzere
Medeni Kanun hükümleri gereğince bir veya üç kayyım tayin eder.
TÜZÜK VE BELGELERDE KANUNA AYKIRILIK:
Madde 54 - Kuruluş sırasında kanuna aykırılık veya eksiklik sebebiyle 6 ncı
maddenin yedinci fıkrası uyarınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı veya ilgili valilikçe başvurulması halinde görevli mahalli
mahkeme gerekli gördüğü takdirde kurucuları da dinleyerek üç işgünü içinde
sendika veya konfederasyonun faaliyetlerinin durdurulmasına karar verebilir.
Mahkeme kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmesi için altmış günü aşmayan
bir mehil verir.
Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale getirilmesi üzerine mahkeme durdurma
kararını kaldırır.
Verilen mehil sonunda tüzük ve belgeler kanuna uygun hale getirilmemişse,
mahkeme sendika veya konfederasyonun kapatılmasına karar verir. Bu karar
kesindir.
TÜZÜK DEĞİŞİKLİĞİNDE KANUNA AYKIRILIK:
Madde 55 - Tüzük değişikliğinde, işlemlerde eksiklik veya kanuna aykırı diğer
hallerde de 6 ncı ve 54 üncü madde hükümleri uygulanır.
DİĞER SEBEPLERLE FAALİYETİN DURDURULMASI:
Madde 56 - 40 ıncı maddenin üçüncü fıkrası hükmüne aykırı olarak yardım alınması
halinde iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkeme, üyelerden birinin veya
valinin veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başvurması üzerine, sendika
veya konfederasyonun faaliyetini üç aydan altı aya kadar durdurur ve alınan
yardım Hazineye intikal ettirilir.
5 inci maddede sayılan suçlardan biriyle mahkum olanlardan birine, sendika,
sendika şubesi veya konfederasyon organlarında görev verildiğinin valilik veya
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespiti halinde, bu makamlarca
görevlendirilen kişinin görevine son verilmesi ilgili sendika veya
konfederasyona bildirilir. Bildirimi takip eden beş işgünü içinde sendika veya
konfederasyonca ilgilinin görevine son verilmediği takdirde birinci fıkradaki
usule uygun olarak sendika veya konfederasyonun faaliyeti altı aydan bir yıla
kadar durdurulur ve yöneticilerin görevlerine son verilir. Tekrar faaliyete
geçebilme kanun hükümlerine uygun olarak görev verilmesi veya seçim yapılmasına
bağlıdır.
FAALİYETİN DURDURULMASINDA KAYYIM TAYİNİ:
Madde 57 - Faaliyeti durdurulan sendika veya konfederasyonun mallarının idaresi
ve menfaatlerinin korunması ve durdurma süresi sonunda yeniden faaliyete
geçebilmesi için genel kurul yapılması Medeni Kanun hükümleri gereğince tayin
olunacak bir veya üç kayyım tarafından sağlanır.
KAPATMA:
Madde 58 - (Değişik madde: 04/04/1995 - 4101/11 md.)
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve
Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek,
Devletin bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesini veya sosyal bir sınıfın
diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk, din ve
mezhep ayrımı yaratmak amaçları güden veya bu yolda faaliyette bulunan sendika
ve konfederasyonlar Cumhuriyet savcısının istemi üzerine iş davalarına bakmakla
görevli mahalli mahkeme kararı ile kapatılır.
Yukarıdaki fıkra uyarınca açılan davalar sebebiyle görevli mahkemeler
yargılamanın her safhasında talep üzerine veya re 'sen sendika veya
konfederasyonlar ın faaliyetlerinin durdurulmasına ve yöneticilerinin
görevlerine son verilmesine karar verebilir.
CEZA HÜKÜMLERİ:
Madde 59 - 1. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 8 inci madde,9 uncu
maddenin dördüncü fıkrası,22 nci maddenin dördüncü fıkrası,26 ncı maddenin
dördüncü fıkrasında belirtilen ilan ve bildirimleri yapmayanlara sanayi
kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık
brüt tutarının beşte birinden az olmamak üzere:62 nci maddede belirtilen
bildirim yükümlülüğüne uymayan işverenler hakkında ise, bildirilmeyen her işçi
için sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari
ücretin aylık brüt tutarının beşte biri kadar ağır para cezasına hükmedilir.
2. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 2 nci maddenin birinci ve ikinci
fıkrası kapsamında olmayanlar ile 20 nci maddede belirtilen izni almadan veya 29
uncu maddenin birinci fıkrası ile dördüncü fıkrasına aykırı hareket eden
işverenlere, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen
asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere ağır para cezasına
hükmedilir.
3. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 31 inci maddenin birinci fıkrasına
aykırı hareket eden işverene, 44 üncü maddenin bir ve dördüncü fıkraları
hükümlerine, 51 inci maddenin birinci fıkrası hükümlerine aykırı hareket eden
sendika veya konfederasyonun sorumlu görevlilerine sanayi kesiminde çalışan 16
yaşından büyük işçiler için belirlenen asgari ücretin aylık brüt tutarının
yarısından az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedilir.
4. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 39,49 ve 50 nci madde hükümlerine
aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonun, tüzüğüne göre sorumlu kişileri
hakkında sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen
asgari ücretin aylık brüt tutarından az olmamak üzere ağır para cezasına
hükmedilir.
5. 38 inci maddenin birinci ve ikinci fıkrasına aykırı davranışta bulunan
işçiler ile işverenler veya işveren vekilleri veya bu konuda karar veren işçi
veya işveren kuruluşunun yetkili organlarının başkan ve üyelerine, (....) bir
aydan altı aya kadar hapis cezası hükmedilir.
6. (Değişik bent: 04/04/1995 - 4101/12 md.) 37 nci maddenin ikinci fıkrasına
aykırı hareket eden sendika veya konfederasyonların sorumlu yetkililerine altı
aydan bir yıla kadar hapis cezası hükmedilir.
7. 40 ıncı maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket eden kurum ve kuruluşların
yetkili sorumlularına fiilleri daha ağır cezayı gerektiren bir suçu
oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Ayrıca, yapılan mali yardım veya bağış kendilerine ödetilir. Bu yardım veya
bağışı kabul eden sendika veya konfederasyonların yetkili sorumlularına da altı
aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
40 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden sendika veya konfederasyon
sorumlu yetkilileri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına ve mali
yardım veya bağışın bir mislinden aşağı olmamak üzere ağır para cezasına
hükmolunur.
40 ıncı maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına aykırı hareket eden işçi ve
işverenlerle kuruluş, dernek ve vakıfların yetkili sorumlularına, alınan yardım
veya bağışın beş misli ağır para cezası hükmolunur. Bu yardım veya bağış, bir
işçi sendikası veya konfederasyonunca, bir işveren, işveren sendikası veya
konfederasyonunu; bir işveren sendikası veya konfederasyonunca da işçi sendikası
veya konfederasyonunu mali yollarla desteklemek amacıyla yapıldığı takdirde
ayrıca üç aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
8. Bu Kanun hükümlerine göre yapılan seçimlerin düzen içerisinde ve sağlıklı
biçimde yürütülmesi amacıyla hakimin ve sandık kurulunun aldığı tedbirlere
uymayanlara eylem daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan altı
aya kadar hafif hapis cezası verilir.
14 üncü maddeye göre yapılacak seçimlerle ilgili oylamalara ve bu oylamaların
sayım ve dökümüne hile karıştıranlar, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla
cezalandırılır.
ALTINCI KISIM: ÇEŞİTLİ, GEÇİCİ VE SON HÜKÜMLER
BİRİNCİ BÖLÜM: ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
İŞKOLLARI:
Madde 60 - (Değişik madde: 28/08/1983 - 2882/3 md.)
İşçi ve işveren sendikalarının kurulabilecekleri işkolları aşağıda
belirtilmiştir.
1. Tarım ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık,
2. Madencilik,
3. Petrol, kimya ve lastik,
4. Gıda sanayii,
5. Şeker,
6. Dokuma,
7. Deri,
8. Ağaç,
9. Kağıt,
10. Basın ve yayın,
11. Banka ve sigorta,
12. Çimento, toprak ve cam,
13. Metal,
14. Gemi,
15. İnşaat,
16. Enerji,
17. Ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar.
18. Kara taşımacılığı,
19. Demiryolu taşımacılığı,
20. Deniz taşımacılığı,
21. Hava taşımacılığı,
22. Ardiye ve antrepoculuk,
23. Haberleşme,
24. Sağlık,
25. Konaklama ve eğlence yerleri,
26. Milli savunma,
27. Gazetecilik,
28. Genel işler.
Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin dahil olduğu
işkolundan sayılır.
Bir işkoluna giren işlerin neler olacağı, işçi ve işveren konfederasyonlarının
görüşü de alınarak ve uluslararası normlar da göz önünde bulundurularak bir
tüzükle düzenlenir.
Her işkolunda çalışan, sendikalara üye olan ve olmayan işçilerin sayıları ile
bunların sendikalara dağılımı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca her yıl
Ocak ve Temmuz aylarında çıkartılacak istatistiklerde gösterilir.
İŞÇİ SENDİKALARINA AİDAT KESİLMESİ:
Madde 61 - (Değişik fıkra: 25/05/1988 - 3449/16. md.) İşyerinde uygulanan toplu
iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasının, toplu iş sözleşmesi yapılmamışsa
veya sona ermişse yetki belgesi alan işçi sendikasının yazılı talebi ve aidatı
kesilecek sendika üyesi işçilerin listesini vermesi üzerine, işveren sendika
tüzüğü uyarınca üyelerin sendikaya ödemeyi kabul ettikleri üyelik aidatını ve
Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu gereğince sendikaya ödenmesi gerekli
dayanışma aidatını, işçilere yapacağı ücret ödemesinden kesmeye ve kestiği
aidatın nevini belirterek tutarını ilgili sendikaya vermeye ve kesinti listesini
sendikaya göndermeye mecburdur. Bu aidat dışında sendikaya ödenmek üzere bir
kesintinin yapılması toplu iş sözleşmesi ile kararlaştırılamaz.
Yukarıdaki fıkra gereğince sendika tüzüğüne uygun olarak kesilmesi istenilen
aidatı kesmeyen işveren ilgili sendikaya karşı kesmediği veya kesmesine rağmen
bir ay içinde ilgili kuruluşa göndermediği miktar tutarınca genel hükümlere göre
sorumlu olduktan başka aidatı sendikaya verinceye kadar bankalarca işletme
kredilerine uygulanan en yüksek faizi ödemek zorundadır.
İŞE ALINAN, AYRILAN VE ÇALIŞMASI SONA EREN İŞÇİLERİN BİLDİRİLMESİ:
Madde 62 - (Değişik madde: 19/07/2005 - 5401) İşveren, işe aldığı veya herhangi
bir nedenle iş sözleşmesi sona eren işçileri, izleyen ayın 15’ine kadar aylık
bildirimle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek zorundadır.
DİĞER KANUNLARIN UYGULANMASI:
Madde 63 - İşçi ve işveren sendikaları ve konfederasyonları hakkında, bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde Medeni Kanun ve Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı
olmayan hükümleri uygulanır.
Bu Kanunun uygulanmasından doğan bütün uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla
görevli mahkemelerde çözümlenir.
MUAFLIKLAR:
Madde 64 - Bu Kanunla noterlere tevcih edilmiş görevler dolayısıyla yapılan
işlemler her çeşit vergi, resim ve harçtan muaftır. Noter ücretleri bu hükmün
dışında olup, yüzde elli indirim yapılır.
Sendika ve konfederasyonların kütüphane ve spor tesisleri ile mesleki eğitimleri
ve toplantıları için lüzumlu taşınır ve taşınmaz malları, bu mallarla ilgili
alacaklar hariç haciz edilemez.
TÜZÜK VE YÖNETMELİKLER:
Madde 65 - 4 üncü maddede öngörülen İşkolları Tüzüğü, Kanunun yayımı tarihinden
itibaren bir ay içerisinde, diğer maddelerde öngörülen tüzük ve yönetmelikler
ise dört ay içerisinde hazırlanarak yürürlüğe konulur.
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN KANUNLAR:
Madde 66 - 15 Temmuz 1963 tarihli ve 274 sayılı Sendikalar Kanunu ile
değişiklikleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkar.
EK MADDELER
Ek Madde 1 - Sendikalar, tüzüklerinde belirtmek kaydıyla bölge şubeleri de
kurabilirler. Bölge şubelerinin genel kurulları, bağlı şubelerin genel
kurullarından, sendika genel kurulları ise bölge şubelerinin genel kurullarından
ve varsa bölge şubelerine bağlı olmayan şubelerin genel kurullarından seçilecek
delegelerden oluşur. Bu Kanunda şubeler için öngörülmüş olan hükümler, bölge
şubeleri için de geçerlidir.
Ek Madde 2 - (Ek madde: 04/04/1995 - 4101/14 md.) Bu Kanunun tüm maddelerinde
geçen Çalışma Bakanlığı adı, ”Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ”; Bölge Çal
ışma Müdürlüğü ise, ”Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü ”
olarak de ğiştirilmiştir.
İKİNCİ BÖLÜM: GEÇİCİ HÜKÜMLER
TÜZÜKLERİN VE TEŞEKKÜLLERİN BU KANUNA UYDURULMASI:
Geçici Madde 1 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 2 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 3 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 4 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 5 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 6 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
Geçici Madde 7 - (Mülga madde: 04/04/1995 - 4101/15 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: SON HÜKÜMLER
YÜRÜRLÜK:
Madde 67 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
YÜRÜTME:
Madde 68 - Bu Kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.
KANUNA İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
04/04/1995 TARİHLİ VE 4101 SAYILI KANUNUN GEÇİCİ MADDESİ:
Geçici Madde - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette olan sendikalar
altı ay içinde, kanunun yürürlük tarihi itibari ile üyelerini; sendika üye kayıt
fişindeki bilgileri; noter adı ile kayıt tarih ve numarasını ve üyelerinin
çalıştıkları işyerlerinin unvan ve sicil sayısını da içeren listelerle, Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'na bildirirler.
İşverenler de, işyerlerinde Kanunun yürürlük tarihinde çalışan işçileri, işçi
bildirim listeleriyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'na ayn ı süre
içinde bildirmekle yükümlüdürler.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu bildirimlerdeki bilgileri, kendi
kayıtları ile karşılaştırır; kayıtlarda bulunmayan üyeliklerle ilgili belgeler
üzerinde değerlendirme yaparak, taraflara bildirir.
Kanunun 25 inci maddesinin ve 9 uncu maddesinin beşinci fıkraları ile geçici 4
üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce toplanmış bulunan Genel
Kurullarda Sendika ve Şube organlarına yeniden seçilenler hakkında da sözkonusu
maddelerin bu Kanunla değişik yeni hükümleri uygulanır.
* * * * *
5/5/1983 TARİHLİ VE 2821 SAYILI ANA KANUNA İŞLENEMEYEN GEÇİCİ MADDELER:
I) 4/4/1995 tarihli ve 4101 sayılı Kanunun geçici maddesi:
Geçici Madde - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte faaliyette olan sendikalar
altı ay içinde, Kanunun yürürlük tarihi itibari ile üyelerini; sendika üye kayıt
fişindeki bilgileri; noter adı ile kayıt tarih ve numarasını ve üyelerinin
çalıştıkları işyerlerinin ünvan ve sicil sayısını da içeren listelerle, Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bildirirler.
İşverenler de, işyerlerinde Kanunun yürürlük tarihinde çalışan işçileri, işçi
bildirim listeleriyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na aynı süre içinde
bildirmekle yükümlüdürler.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu bildirimlerdeki bilgileri, kendi
kayıtları ile karşılaştırır; kayıtlarda bulunmayan üyeliklerle ilgili belgeler
üzerinde değerlendirme yaparak, taraflara bildirir.
Kanunun 25 inci maddesinin ve 9 uncu maddesinin beşinci fıkraları ile geçici 4
üncü maddesinin yürürlükten kaldırıldığı tarihten önce toplanmış bulunan Genel
Kurullarda Sendika ve Şube organlarına yeniden seçilenler hakkında da söz konusu
maddelerin bu Kanunla değişik yeni hükümleri uygulanır.
2821 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ
TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
2882 - 29/8/1983
2966 - 7/11/1983
tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihi olan
30/11/1983 tarihinde
3449 2/6/1988
3587 - 23/11/1989
4101 - 8/4/1995
4277 - 28/6/1997
2821 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN YÜRÜRLÜKTEN
KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürülükten Kaldırılan Yürülükten kaldırılan mevzuatın Kanun veya Kanun Hükümleri
Tarihi Sayısı Maddesi
2821 sayılı Kanunun 21 inci Maddesinin 3 ve 4 üncü bentleri 25/5/1988 3449 17
2821 sayılı Sendikalar Kanununun 9 uncu maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları,
21 inci maddesinin ikinci ve beşinci bentleri,
39 uncu
maddesinin dördüncü fıkrası, 48 inci maddesi ile Kanunun ikinci bölümünde
“Geçici Hükümler” başlığı altında yer alan
Geçici 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 nci maddeleri 4/4/1995 4401 15
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Bu Kanuna; 4/4/1995 tarih ve 4101 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi ile eklenen
Ek 2 nci madde uyarınca; Kanun metninde geçen "Çalışma Bakanlığı" adı "Çalışma
ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı", "Bölge Çalışma Müdürlüğü" ise "Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü" olarak değiştirilmiş ve metindeki yerlerine
işlenmiştir.
[2] Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
[3] Bu maddenin üçüncü fıkrası 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 2 nci
maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, ikinci ve dördüncü fıkraları ise ikinci ve
üçüncü fıkra olarak metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
[4] Bu fıkraya 26.6.1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle “ve
siyasi partiler” ibareleri eklenmiş ve metne işlenmiştir.
[5] Bu bentteki “47 nci maddenin beşinci fıkrasına aykırı davranışta
bulunanlara” ibaresi, 26/6/1997 tarih ve 4277 sayılı Kanunun 7 nci maddesi ile
metinden çıkarılmıştır.
[6] Madde başlığı, 4101 Sayılı Kanunun 13 üncü maddesi ile metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.